Chủ Nhật, 28 tháng 12, 2008

Thiền và chính trị


1. Theo sách Cao tăng dị truyện, vào năm 431, vua Tống Văn Đế cung kính hỏi thiền sư Gunavarmam (Cầu Na Bạt Ma, còn gọi là Công Đức Khải) :
- Quả nhân thường muốn trì trai không sát sanh; đem thân tiếp vật, mà chẳng tròn sở nguyện, xin thầy dạy cho.
Thiền sư đáp:
- Ðạo tại tâm chứ không tại việc. Pháp do mình chứ không do người. Hơn nữa, đế vương tu khác với thất phu. Thất phu nếu không khắc kỷ, không tiết chế thì còn làm gì nữa? Còn đế vương lấy bốn biển làm nhà, lấy muôn dân làm con. Ban một lời khen thì sĩ thứ đều vui, công bố một chính sách tốt thì thần dân an hòa. Hình phạt không làm chết người, sưu dịch không làm nhọc sức người, thì mưa gió đúng thời, nóng lạnh hợp tiết, lúa đậu dồi dào, cây trái tốt tươi. Lấy điều này thay cho trì trai, đó là trì trai lớn, lấy điều này thay cho việc không sát sanh, thì lợi hơn sát sanh. Ðâu phải ở chỗ ngày ăn một bữa, bảo toàn tính mệnh cho một con vật, mới gọi giúp đỡ rộng rãi ?
Vua vỗ ghế than :
- Người tục thì mê những triết lý xa xôi, tăng nhân thì trệ ở kinh điển thiển cận. Còn như lời của thầy, có thể nói gồm cả trời và người vậy.
2. Năm 1237, do vua Trần Thái Tông lấy Lý Chiêu Hoàng đã lâu mà không sinh con, Trần Thủ Độ lo sợ cho sự tồn vong của triều Trần, mà sự tồn vong của triều Trần lúc đó gắn liền với sự tồn vong của xã tắc, nên ép Trần Liễu (anh của vua Trần Thái Tông) nhường vợ là Thuận Thiên công chúa (lúc đó đang có thai) cho Trần Thái Tông, giáng Lý Chiêu Hoàng xuống làm công chúa. Trần Thủ Độ tính chuyện "chắc ăn" cho dòng họ, lấy đại cục làm trọng, bất chấp đạo lý thông thường của người đời. Nhưng việc này khiến cho Trần Liễu bất mãn. Vua cũng không tán đồng, nên đang đêm bỏ ngai vàng lên Yên Tử. Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng sáng hôm sau Trần Thủ Độ đem quần thần lên núi đón vua. Vua nói : “Trẫm vì tuổi trẻ chưa cáng đáng nổi công việc nặng nề, mà phụ hoàng đã vội lìa bỏ, Trẫm mất chỗ trông cậy, nên không dám ngồi ở ngôi vua để làm nhục xã tắc” Thủ Độ ba lần cố mời, vua vẫn không nghe, bèn bảo mọi người : “Hễ xa giá ở đâu, tức đó là triều đình”. Bèn cắm nêu trong núi, chỗ này là điện Thiên An, chỗ kia là gác Đoan Minh, sai người xây dựng. Quốc sư (Phù Vân) nghe vậy tâu rằng : “Bệ hạ nên gấp hồi loan, chớ khiến chặt phá núi rừng của đệ tử”. Vua bèn trở về kinh đô.
Nhưng chuyện này thực tế có khác một chút. Thiền sư Lê Mạnh Thát, trong Trần Thái Tông toàn tập có dẫn bài tựa do nhà vua viết cho sách Thiền tông chỉ nam tự, trong đó chính Trần Thái Tông kể về sự kiện này, có đoạn như sau :
“Sáng hôm sau lên thẳng đỉnh núi, vào yết kiến Quốc sư là đại sa môn phái Trúc Lâm, Quốc sư vừa thấy trẫm thì mừng rỡ, rồi ung dung bảo rằng : ‘Lão tăng lâu ở núi hoang, xương gầy mặt võ, ăn rau đắng, nếm hạt dẻ, chơi cảnh rừng, uống nước suối, lòng như mây nổi, theo gió đến đây. Nay bệ hạ bỏ ngôi nhân chủ, tìm sự nghèo hèn nơi rừng núi, chẳng hay bệ hạ muốn cầu điều gì mà đến chốn này ?’ Trẫm nghe sư nói, rơi hai hàng nước mắt, đáp lại rằng : ‘Trẫm đương trẻ thơ, mẹ cha vội mất, trơ vơ đứng trên dân chúng, không chỗ nương tựa. Lại nghĩ sự nghiệp đế vương thuở trước, hưng phế bất thường, cho nên tìm đến núi này chỉ muốn cầu làm Phật, chứ không cầu gì khác’.
Sư nói : ‘Trong núi vốn không có Phật, Phật ở ngay trong lòng. Lòng lặng mà hiểu, đó chính là chân Phật. Nay nếu bệ hạ giác ngộ tâm đó thì lập tức thành Phật, không nhọc kiếm bên ngoài’…”
Trong bài viết này vua cũng kể lại chuyện Trần Thủ Độ đem quần thần lên núi và dẫn lại lời Trần Thủ Độ “… Như thần nghĩ, bệ hạ tính kế tự tu đã vậy, nhưng còn quốc gia xã tắc thì sao ? Nếu chỉ để lời nói suông lại cho đời sau, sao bằng đem thân mình làm gương trước thiên hạ. Nhược bằng bệ hạ không nghĩ lại thì chúng thần và người trong thiên hạ xin cùng chết ngay hôm nay, lòng quyết không về nữa”.
Trần Thái Tông viết tiếp :
“Trẫm thấy Thái sư (Trần Thủ Độ) cùng các cố lão khăng khăng không chịu bỏ trẫm, liền đem lời nói ấy bày tỏ với Quốc sư. Quốc sư cầm tay trẫm nói : ‘Phàm làm bậc nhân quân thì phải lấy ý muốn của thiên hạ làm ý muốn của mình, lấy tấm lòng của thiên hạ làm tấm lòng của mình'...”

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét