Chủ Nhật, 15 tháng 2, 2009

Báo chí "bầy đàn" (1)


Không chỉ riêng Việt Nam mà báo chí nước nào cũng vậy, đều mắc hai căn bệnh hiểm nghèo. Đó là tật “ăn theo nói leo” và thói “bầy đàn”. Chẩn đoán và kê thuốc cho hai căn bệnh đó của báo chí Việt Nam cần có nhiều pho sách. Tôi chắc rằng ai đó, đến một lúc nào đó, sẽ cho ra đời những công trình này.


Hai căn bệnh đó biểu hiện trên nhiều lĩnh vực, ở “mọi lúc mọi nơi”. Tôi chỉ lấy một vài ví dụ, tuy chưa phải là điển hình, nhưng dễ nhìn thấy.

Chuyện dễ nhìn thấy gần đây nhất là cuộc “bình chọn 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới”. Cuộc bình chọn này do Công ty New Open World Corporation (NOWC) “phát động”. Đó không phải là một tổ chức quốc tế có uy tín về văn hóa-khoa học mà chỉ là một công ty tư nhân kinh doanh “ngành” tổ chức sự kiện, na ná như một công ty quảng cáo.

Không rõ công ty này đã “PR” như thế nào mà đã tổ chức thành công tại Việt Nam một phong trào vô cùng rầm rộ kêu gọi bình chọn các "kỳ quan thiên nhiên thế giới". Hầu hết các phương tiện thông tin đại chúng đều triển khai phong trào, một số báo in và báo điện tử biến thành sự kiện lớn vô tiền khoáng hậu của báo mình, thậm chí có báo còn mở các chiến dịch kéo ra nước ngoài kêu gọi “vote” cho Hạ Long. “Hãy bầu chọn cho Hạ Long” (và Phong Nha, Phan Xi Păng), điệp khúc đó cứ ra rả hàng ngày.

Có lẽ do tác động của các nhân viên kinh doanh quảng cáo được báo chí tiếp tay, một “Ban chỉ đạo quốc gia” đã ra đời nhằm thống nhất điều khiển cuộc vận động. Tinh thần ái quốc dâng trào trên các … mặt báo. “Bầu cho Hạ Long là yêu nước”, khẩu hiệu đó được hô vang trên báo trên đài, trên các website, trên Blog. Nó khiến cho mọi người phải ngầm hiểu rằng ai không bầu cho Hạ Long, không bầu cho Phong Nha, không bầu cho Phan Xi Păng là không yêu nước, ai chống lại cuộc vận động là phản lại quyền lợi dân tộc. Những người hiểu biết đã không dám lên tiếng, nếu có lên tiếng thì cũng bị “nhiệt tình ái quốc” trên truyền thông tẩy chay, đè bẹp. UNESCO, một tổ chức có uy tín và thẩm quyền quốc tế về vấn đề này đã có lời cảnh báo, các chuyên gia có uy tín về khoa học và văn hoá cũng đã phân tích về sự không nghiêm túc cũng như sự vô giá trị của cuộc bình chọn, nhưng lạ lùng thay các tờ báo lớn của Việt Nam lại “ỉm” đi không thông tin cho công chúng.

Cuộc “bình chọn” thật là kỳ quặc, nó chỉ dựa vào số người “bỏ phiếu” trên website, hoàn toàn không đưa ra các tiêu chí khoa học và văn hoá, không dựa trên các đánh giá chuyên môn của các nhà khoa học, các nhà văn hóa và các sử gia. Với tiêu chí "đông người" đó, nước nào đông dân và truyền thông mạnh thì nước ấy thắng, nước nào ít dân và truyền thông kém thì nước ấy thua.

Hãy thử tưởng tượng nếu Trung Quốc cũng làm như Việt Nam thì điều gì sẽ xảy ra ? Không cần đến những địa danh thiên nhiên kỳ vĩ mà chỉ cần một cái ao làng cũng dễ dàng trở thành “kỳ quan thiên nhiên thế giới”.

Điều kỳ quặc hơn là trong khi hầu hết các nước trên thế đều coi cuộc bình chọn này là “trò chơi của cư dân mạng” nên không cấm cũng không khuyến khích, thì Việt Nam lại biến thành một cuộc vận động lớn có “Ban chỉ đạo quốc gia”. Và dĩ nhiên số lượng người tham gia cuộc bầu chọn tại Việt Nam là đông nhất thế giới.

Khá khen cho tài tổ chức của NOWS và khá khen cho tài làm PR của các nhân viên chân rết của họ tại Việt Nam, tài đến mức biến được báo chí Việt Nam thành bầy đàn phục vụ đắc lực cho mục đích kinh doanh của họ, tài đến mức biết lợi dụng được cả lòng yêu nước của một số khá đông người Việt Nam để khai thác lợi nhuận. Lòng yêu nước - giá trị tinh thần vô giá của người Việt Nam ta đã thể hiện không đúng chỗ.
(lúc nào rảnh viết tiếp)

4 nhận xét:

  1. Vu. na`y minh tuong de.p cach day ca nam roi co ma, gio bao chi ma van con noi ve no thi minh that het chiu noi, may ong an theo noi leo ngu gi ngu qua' vay troi. Cong nhan la hoi dau minh cung ngu, di vote, nhung sau khi biet viec the ko bao gio dinh vao no nua.

    Trả lờiXóa
  2. Bác viết hay nhỉ!
    Khối người đọc dật mình đấy!

    Trả lờiXóa
  3. Tính bầy đàn trong suy nghĩ xuất hiện khi tất cả mọi người có "suy nghĩ chung" một điều gì đó. Càng nhiều người có chung một suy nghĩ thì sức mạnh của bầy đàn càng lớn.

    Truyền thông là phương tiện để khuyếch đại một suy nghĩ nào đó, biến nó thành suy nghĩ chung của một cộng động.

    Thế nên không có gì ngạc nhiên khi báo chí VN có tính bầy đàn bởi vì họ có suy nghĩ chung về nhiều thứ, chẳng hạn như Bình chọn cho vịnh Hạ Long là yêu nước.

    Trả lờiXóa
  4. "Khi lời nói dối được một người nói ra thì là lời nói dối, được mười ngươi nói ra hay một trăm người nói ra thì nó vẫn là lời nói dối. Nhưng nếu nó được nói ra bởi hàng ngàn, hàng triệu người thì nó sẽ trở thành lời nói thật."

    Tính bầy đàn xuất hiện là phổ biến, trong hầu hết các lĩnh vực chứ không riêng một ngành một lĩnh vực nào, nó cũng vốn là một "nhu cầu" của đời sống xã hội của con người. Sự xuất hiện đó dựa trên sự lười nhác về mặt tư duy của con người và sự vô trách nhiệm. Khi có một thứ gì na ná giống với những suy nghĩ của mình thì người ta sẵn sàng sao chép và lấy làm của riêng mình ngay lập tức được.

    Trả lờiXóa