Chủ Nhật, 7 tháng 6, 2009

Hòa bình và khoan dung

-->
Tư tưởng tự do của các triết gia Khai sáng đã trở thành thiết chế xã hội của phương Tây, được hàm chứa trong Hiến pháp nhiều nước, nổi bật nhất là Hiến pháp Hoa Kỳ. “Quyền tự nhiên của con người là quyền sống, quyền tự do, quyền tư hữu” là phát kiến vĩ đại của John Locke, được các nhà lập quốc Hoa Kỳ long trọng đưa vào bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ (với sự mở rộng khái niệm quyền tư hữu thành quyền “mưu cầu hạnh phúc”, được hiểu là bao hàm quyền tư hữu) và đặt thành nền tảng trong Hiến pháp. Tư tưởng vĩ đại đó được cụ Hồ tiếp thu, đưa vào Tuyên ngôn độc lập của Việt Nam, và tiếp đó, Hiến pháp Việt Nam năm 1946 do cụ Hồ chủ trì soạn thảo lại dành hẳn Điều 12 để ghi : “Quyền tư hữu tài sản của công dân Việt Nam được bảo đảm”. Để cho những “quyền tự nhiên” đó được thực thi, các nhà lập quốc Hoa Kỳ còn lấy vàng ra bảo đảm, theo đúng nghĩa đen của từ này mà tôi sẽ nói kỹ ở đoạn dưới.

Người bình thường nào cũng biết vàng là thứ kim loại qúy hiếm, tiện ích và đáng tin như thế nào trong thanh toán và cất giữ. Sau hàng ngàn năm làm ăn và suy tưởng, thế giới văn minh đã chọn vàng làm bản vị tiền tệ và áp dụng đồng loạt vào thế kỷ 19.

Ở phương Tây, thế kỷ 19 là thế kỷ thịnh vượng, tự do và hòa bình (tuy vẫn có một số cuộc chiến tranh nhỏ và dĩ nhiên do sự thịnh vượng của phương Tây nên đây cũng là thời kỳ phần lớn các nước trên hành tinh trở thành thuộc địa của nó).

Tiền là tài sản quan trọng nhất của đông đảo người dân, vì vậy tiền của dân cũng phải được bảo đảm, càng phải được bảo đảm. Một trong những bảo đảm quan trọng của tự do là tài sản của cá nhân không bị cướp bóc, không bị tước đoạt.

Giặc đến đốt nhà cướp của, lục lâm thảo khấu chặn đường cướp tiền, kẻ trộm trèo tường mở tủ lấy tiền, cường hào ác bá bức hiếp lấy tiền, kẻ xấu lừa đảo lấy tiền… là những sự cướp bóc tước đoạt dễ thấy. Đối với giặc thì có thể trả thù, đối với kẻ xấu có thể kiện cáo, đối với tham quan ô lại thì có thể đấu tranh (dù cầm chắc phần thua, nhưng cũng có giải pháp), đối với lục lâm trộm cướp thì có thể né tránh. Nhưng trên đời còn có sự cướp bóc tước đoạt khác, kinh khủng hơn, dã man hơn, nhưng tinh vi “mắt thường” không nhìn thấy. Đó là lạm phát.

Dưới chế độ bản vị vàng không những không có lạm phát mà cuộc sống của người dân cũng không phụ thuộc vào chính phủ. Khi không tin vào chính phủ, người dân mang tiền ra đổi thành vàng đem cất giữ, khi nào tin thì mang vàng ra đổi lại thành tiền. Bản vị vàng làm yên dân.

Bản vị vàng còn khiến cho những người cầm quyền trở nên khoan dung, vì không thể in tiền để mở rộng quyền lực. Khi Nhà nước không phải là "bầu vú" để có thể khai thác thì việc "làm quan" sẽ là một nghề bình thường như những nghề khác, các quan chức không thể cậy thế cậy quyền để ức hiếp dân lành và nhất là khó mà tham nhũng.

Bản vị vàng cũng duy trì được hòa bình thế giới, do không thể tùy tiện in tiền để tiến hành chiến tranh nên giữa các nước ít gây gổ với nhau hơn.Người ta bảo Đại chiến I ít khủng khiếp hơn Đại chiến II vì trong Đại chiến I vẫn còn nhiều nước tham chiến chưa thoát hẳn bản vị vàng, còn Đại chiến II không còn bản vị vàng nên có thể chi tiền vô biên. Nếu có bản vị vàng thì chưa chắc chiến tranh Việt Nam đã diễn ra, những bất ổn trên thế giới cũng khó có điều kiện dẫn đến xung đột. Hơn nữa, với bản vị vàng, quan hệ kinh tế giữa các nước là quan hệ giữa các cá nhân hoặc doanh nghiệp, dựa trên sự cạnh tranh bình đẳng, các nhà nước sẽ không có điều kiện dựa vào sức mạnh kinh tế của quốc gia này áp chế quốc gia khác.

Trở lại chuyện của nước Mỹ. Tuy không nói rõ việc áp dụng bản vị vàng, nhưng Hiến pháp Hoa Kỳ quy định rõ quyền hạn của Quốc Hội trong phát hành tiền nong như sau (Điều 1, Mục 8, khoản 5) : “To coin Money, regulate the Value thereof, and of foreign Coin, and fix the Standard of Weights and Measures” (Đúc tiền, điều chỉnh giá trị của nó và tiền nước ngoài, xác định tiêu chuẩn cân đo”. Điều lạ lùng là tại website của Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội, cụm từ “To coin Money” được dịch là “Đúc và in tiền”. Tùy tiện thêm chữ “in tiền” vào đây không đơn giản là việc them chữ, mà làm cho người đọc hiểu sai về bản chất một vấn đề cực kỳ quan trọng trong Hiến pháp và lịch sử nước Mỹ.

Tại Điều 1, Mục 9, khoản 1, Hiến pháp Hoa Kỳ cấm các bang “…coin Money; emit Bills of Credit; make anything but gold and silver Coin a Tender in Payment of Debts…” (đúc tiền, phát hành giấy bạc hoặc dùng bất cứ thứ gì ngoài đồng tiền vàng và bạc để thanh toán các khoản nợ”). Đoạn này cũng được website Đại sứ quán Hoa Kỳ cho người ta hiểu lệch đi bằng cách dịch là “… hoàn toàn không được dùng các đồng tiền vàng và bạc để thanh toán các khoản nợ…).

Những quy định về tiền bạc ghi trong Hiến pháp như vậy là rõ ràng không thể nhầm lẫn được. “Đúc tiền”, chỉ có thể đúc bằng vàng hoặc bằng bạc. Chỉ quy định “đúc tiền” chứ không quy định “in tiền”, không phải nước Mỹ chưa biết đến tiền giấy pháp định, mà nước Mỹ đã có kinh nghiệm xương máu đối với loại tiền này.

Trước khi bản Hiến pháp ra đời (có hiệu lực vào năm 1788), nước Mỹ thời thuộc địa đã từng sử dụng tiền giấy pháp định trong cuộc chiến tranh với Pháp và chiến tranh cách mạng, hậu quả là siêu lạm phát hủy diệt nền kinh tế. Tổng thống Thomas Jefferson có lẽ là người đầu tiên nói trắng ra rằng lạm phát chính là “khoản thuế thực” đánh vào người dân.

Lịch sử cho thấy những nhà lập quốc – những người ký tên trong bản Hiến pháp Hoa Kỳ đã kịch liệt phản đối việc cho phép in tiền pháp định, khi vấn đề này được đưa ra trong bản thảo đầu tiên của Hiến pháp. G. Washington thẳng thừng từ chối nó, James Madison coi nó là “trò gian manh và hành động bất lương”, còn John Langdon thì bảo ông sẵn sang từ chối liên bang hơn là cho phép in tiền pháp định. Vì vậy, với hai nội dung nói trên, bản Hiến pháp Hoa Kỳ đã chỉ rõ : Quyền in tiền không được trao cho liên bang và quyền này bị cấm đối với các bang. Hơn 200 năm qua, những điều khoản này không hề bị sửa đổi, nó vẫn còn giá trị cho đến ngày hôm nay.

Cần biết vào năm 1785, Hoa Kỳ đã sử dụng đồng tiền bạc của Tây Ban Nha làm tiền tệ chính thức. Sau khi Hiến pháp được thông qua, Quốc Hội Hoa Kỳ thông qua đạo lụật đúc tiền (1792), quy định cụ thể hàm lượng vàng và bạc trong đồng đô la và định tỷ giá giữa tiền vàng và tiền bạc. Điều thú vị là sau khi quy định trọng lượng, độ thuần khiết và chuẩn mực của đồng tiền, việc đúc tiền sẽ được đấu thầu thực hiện. Từ đây cũng mở đường cho tư nhân đúc tiền. Tiền tư nhân đúc ra nếu bảo đảm trọng lượng và độ thuần khiết của vàng hoặc bạc, Nhà nước sẽ đóng dấu xác nhận và sau khi xác nhận, đồng tiền đó sẽ được lưu hành hợp pháp. Việc đúc tiền tự do này kéo dài mãi đến khi luật cấm vàng ra đời năm 1934 vào thời F.D. Roosevelt.

Việc lấy vàng và bạc làm tiền tệ lưu thông đã tạo sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế, tạo nền tảng cho sự thịnh vượng của Hoa Kỳ trong suốt thế kỷ 19. Nếu không có sự thịnh vượng bền vững của thế kỷ 19 thì không thể có nước Mỹ ngày nay. Tờ Pennsylvanta Gazette số ra ngày 16-12-1789 viết : “Kể từ khi Hiến pháp liên bang xóa bỏ tất cả mọi nguy hiểm của việc duy trì pháp lệnh tiền giấy, nền thương nghiệp của chúng ta đã tăng lên 50%”(*). Các nhà sử học cũng ghi nhận : “Những năm 1793-1808 là giai đoạn thịnh vượng vô song” (Douglas North), “(Đây là) một trong những giai đoạn vĩ đại nhất trong lịch sử Hoa Kỳ… Xuất khẩu của Hoa Kỳ tăng từ 19 triệu đô la năm 1791 lên 93 triệu đô la vào năm 1801”. Thời gian này thâm hụt tài chính liên bang đã giảm từ mức 28% năm 1792 xuống còn 21% năm 1795 và đến năm 1802 thì số ngân sách thặng dư lên đến mức tương đương với tổng chi ngân sách. (*).

Rất tiếc là điều khoản cực kỳ quan trọng, điều khoản bảo đảm bằng vàng cho tự do của Hiến pháp Hoa kỳ, đã bị vi phạm. Dưới áp lực của các nhà tài chính lũng đoạn, người ta đã huy động một đội ngũ hùng hậu những kinh tế gia, luật gia và phương tiện truyền thông áp đảo để cuối cùng đã đưa được con lạc đà chui qua lỗ kim sơ hở bé tí trong bản Hiến pháp. Kết quả là năm 1933, nước Mỹ xóa bỏ bản vị vàng, hệ quả là một lượng tài sản khổng lồ của công dân Mỹ bị tước đọat, và tiếp đó ra luật cấm toàn dân tàng trữ vàng (trừ đồ trang sức). Và sau khi đồng đô la thoát hẳn khỏi vàng vào năm 1971 cùng với sự cáo chung của hệ thống Bretton Woods, đến đầu năm 1975 lệnh cấm người dân sở hữu vàng mới được bãi bỏ ở nước Mỹ.

Tối cao pháp viện Hoa Kỳ vốn lẫy lừng trong bảo vệ Hiến pháp, nhưng có lẽ chưa bao giờ có đủ 5 đại thẩm phán dấn thân cho tự do...
(lúc nào rảnh viết tiếp).
________________
* Đoạn trích và số liệu lấy từ sách : The Creature from Jekyll Island (Bản dịch tiếng Việt : Những âm mưu từ đảo Jekyll, NXB Tổng hợp TPHCM 2009).
Những bài liên quan :

12 nhận xét:

  1. "Việc lấy vàng và bạc làm tiền tệ lưu thông đã tạo sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế, tạo nền tảng cho sự thịnh vượng của Hoa Kỳ trong suốt thế kỷ 19."

    Nếu nền tảng của ổn định và phát triển chỉ đơn giản là bản vị vàng thì tại sao nhiều nước có bản vị vàng cùng thời gian với Mỹ không có được sự phát triển và ổn định như vây? VN có thể sẽ đạt được ổn định và phát triển chỉ với việc chuyển sang bản vị vàng hay không?

    Trả lờiXóa
  2. Tất nhiên vấn đề không đơn giản như vậy, nhưng nói chung không chỉ Hoa Kỳ mà sự thịnh vượng của phương Tây của thế kỷ 19 đều xuất phát từ laissez-faire, mà laissez-faire của thế kỷ 19 dựa trên bản vị vàng. Không có bản vị vàng hoặc chế độ tương đương thì không thể có laissez-faire.

    Vấn đề của Việt Nam ngày nay lại là chuyện khác. Nếu anh Giang để ý sẽ thấy, tất cả những bước đột phá cho phát triển của Việt Nam hay Trung Quốc thời gian qua đều gắn liền với sự giảm thiểu vai trò của Nhà nước, đều là khai thông thị trường. Người ta bảo muốn "đuổi kịp" các nước, Việt Nam phải "đi tắt, đón đầu". Theo tôi, "đi tắt, đón đầu" phải bằng cách mở rộng càng nhiều càng tốt tự do kinh doanh, giảm càng nhiều càng tốt sự can thiệp của Nhà nước vào kinh tế. Nếu chúng ta "học" cái mà phương Tây đang làm là duy trì chủ nghĩa can thiệp thì Việt Nam vĩnh viễn lạc hậu.

    Một bước lùi của Nhà nước ở Việt Nam sẽ là một bước tiến về kinh tế nhanh gấp nhiều lần một bước tiến (về tốc độ) hiện tại của Mỹ và châu Âu.

    Trả lờiXóa
  3. Việt nam, Trung quốc thì phải giảm bớt sự can thiệp của nhà nước !

    Mĩ thì phải tăng cuờng sự can thiệp của nhà nước !

    Sao chúng ta không nhớ lại luận điểm: Quan hệ sản xuất phải phù hợp với lực lượng sản xuất nhỉ ?

    Trả lờiXóa
  4. Mỹ dù có "tăng cường" sự can thiệp của Nhà nước nhưng truyền thống laissez-faire đã định hình từ hàng thế kỷ được Hiến pháp bảo vệ, nó vẫn chi phối đời sống nước Mỹ. Cũng giống như nước Anh thực hiện "kế hoạch hóa" sau Đại chiến 2 không xóa bỏ được truyền thống laissez-faire, nó luôn có đủ sức mạnh đảo ngược lại tình thế.

    Việt Nam và Trung Quốc đang thoát ra từ nền kinh tế kế hoạch, hầu như không có gruyền thống laissez-faire (trừ những thành phố lớn như Sài Gòn hoặc Thượng Hải). Giảm thiểu sự can thiệp của Nhà nước chính là tiến trình đổi mới hoặc cải cách, để mở đường cho tự do kinh doanh, giảm tới đâu phát triển tới đó, nếu làm ngược lại chắc chắn sẽ triệt tiêu thành quả của "cải cách" hoặc "đổi mới".

    Trả lờiXóa
  5. Về sự cáo chung của hệ thống Bretton Woods, nếu anh có đọc Lịch sử bí mật đế chế hoa kỳ, sẽ thấy ở đó một kiến giải rất thú vị.

    Trả lờiXóa
  6. Nhưng em vẫn nghi hoặc rằng thế giới sẽ dư lào nếu vẫn tiếp tục chế độ bản vị vàng nhỉ? Liệu có phát triển hiện đại như ngày nay không?

    Trả lờiXóa
  7. Hiến Pháp Mỹ chỉ cho phép đúc tiền, không cho phép in tiền. Phát hiện của anh rất thú vị, chắc chắn gây ngạc nhiên cho nhiều người, em chưa bao giờ đọc được tài liệu nào hay nghe được ai nói về chuyện này.

    Hải Văn

    Trả lờiXóa
  8. Ngay như ở Mỹ nhìn chung tổng thống vẫn say mê tăng trưởng, dù là tăng trưởng nóng. Milton Friedman kể rằng năm 1960 Arthur Burns làm cố vấn cho Nixon, ông này lập luận rằng nước Mỹ đang tiến vào một cuộc suy thoái và điều đó sẽ rất tai hại cho Nixon trong cuộc bầu cử đang tới gần, quả nhiên điều đó đã xảy ra [Nixon thất cử năm 1960]. Kể từ đó Arthur Burn rất được Nixon tin tưởng.

    Năm 1970 Arthur Burns làm Chủ tịch Fed. Tổng thống Nixon nhờ Milton Friedman thúc giục ông tăng cung tiền nhanh hơn nữa. Friedman hỏi “Có thật ngài muốn thế không? Hệ quả duy nhất của việc đó là nếu được tái cử ngài sẽ phải xoay xở với một mức lạm phát cao hơn hẳn.’ Nixon đáp, ‘Kệ, chuyện đó khi nào tái đắc cử hẵng hay.”

    Nguồn: Macroeconomic Dynamics, 5, 2001, P.107. Cambridge Univerisity Press.

    Trả lờiXóa
  9. Có một ý rất hay trong bài viết của anh đó là việc in tiền làm cho nhà nước trở nên quyền lực hơn. Nhà nước có thể dễ dàng huy động nguồn lực cho chiến tranh bằng cách đơn giản là in thêm tiền để bù đắp cho những phí tổn mà cuộc chiến gây ra.

    Việc in thêm tiền cũng có khả năng làm cho nhà nước trở nên tham nhũng hơn bằng cách dễ dàng tài trợ cho ngân sách nhà nước một cách hiệu quả.

    Trả lờiXóa
  10. Tôi không đồng ý với bạn ở câu: "điều khoản bảo đảm bằng vàng cho tự do của Hiến pháp Hoa kỳ, đã bị vi phạm."

    Nếu hiến pháp liên bang Hoa Kỳ bị vi phạm thì phải có người đứng ra kiện trước Tối Cao Pháp Viện. Nếu không có người kiện, chánh án và các vị thẩm phán không thể làm gì.

    Nói một cách đơn giản, khi đường, một vị thẩm phán có thể thấy một người phạm luật giao thông, vượt đèn đỏ. Ông hay bà ta không thể tự mình cho giấy phạt. Việc cho giấy phạt là công việc của cảnh sát. Khi cảnh sát chặn xe lại ghi giấy phạt vi cảnh và yêu cầu người phạm luật ra tòa. Khi người phạm luật này ra tòa, vị thẩm phán này mới có quyền xét xử. Nếu người cảnh sát thấy mà không làm, nhân dân, công luận qua báo chí có quyền lên tiếng.

    Ở Hoa Kỳ, tam quyền phân lập rất rỏ ràng. Quốc hội làm luật. Hành pháp (tổng thống và chính phủ) có nhiệm vụ thi hành và bảo vệ luật. Tư pháp có nhiệm vụ giải thích luật và phân xử theo luật.

    Ngoài ra báo chí truyền thông cũng là một quyền lực thứ tư. Nếu ai đó mập mờ, bịt miệng chuyện gì đó, liệu báo chí, truyền thanh, truyền hình nước Mỹ có để yên?

    Trả lờiXóa
  11. Tôi không hoàn toàn đồng ý với quan điểm bài viết trên của Anh Vân, Với cách lập luận chưa vững chắc về bảng vị tiền tệ như trên

    Trả lờiXóa
  12. xin được cảm ơn anh Hoàng Hải Vân, là người học từ trường Ngân hàng, tôi đã rời trường ĐH này và k lấy "tờ giấy bảo đảm vào đời", nhưng những trăn trở trong tôi về sự ra đời của hệ thống ngân hàng, cái chết của bản vị vàng luôn là một đề tài khiến tôi quan tâm, tôi chắc anh đã đọc qua cuốn Chiến tranh tiền tệ. Một lần nữa cảm ơn anh và mong tiếp tục đọc được những bài viết hay của anh.

    Trả lờiXóa