Hiển thị các bài đăng có nhãn dân túy. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn dân túy. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Tư, ngày 21 tháng 1 năm 2009

Bi kịch Mugabe

Dưới mắt của báo chí phương Tây (và báo chí Việt Nam hiện nay), Tổng thống Zimbabwe Robert Mugabe là một con quái vật chính trị. Tên tuổi Mugabe gắn liền với mức lạm phát trời nghe cũng sợ : 11 triệu phần trăm.


Nhưng không nên quên Mugabe chính là người anh hùng lừng danh của châu Phi, là biểu tượng của của phong trào giải phóng dân tộc châu Phi. Ông là một trong những nhà lãnh đạo chống thực dân kiên cường nhất của thế kỷ 20. Sau khi lên cầm quyền, ông cương quyết chống sự áp đặt chính trị của phương Tây. Mugabe không phải cộng sản, nhưng được phe xã hội chủ nghĩa (lúc Liên Xô và Đông Âu chưa sụp đổ) và những người “thiên tả” ủng hộ.


Bi kịch của Mugabe là bi kịch của những người theo chủ nghĩa dân túy (populist). Những người dân túy là những nhà chính trị tuyên bố đứng về phía nhân dân, bảo vệ quyền lợi của người nghèo, của những người bị áp bức, chống lại các tầng lớp đặc quyền đặc lợi. Họ hứa hẹn giải quyết bất công, đem lại ruộng đất, nhà cửa, thức ăn và công lý cho người dân, nhưng giải pháp kinh tế thì mù mờ không rõ ràng.


Cựu Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ Alan Greenspan viết về chủ nghĩa dân túy : “Vì thiếu các chính sách kinh tế cụ thể có ý nghĩa nên để thu hút mọi người theo mình, chủ nghĩa dân túy phải viện vào đạo lý. Theo đó, các nhà lãnh đạo dân túy phải có sức hấp dẫn và tinh thần quả cảm, thậm chí cả khả năng chuyên chế. Hầu hết các nhà lãnh đạo như thế xuất thân từ quân đội. Họ không tranh luận về tính ưu việt của chủ nghĩa dân túy so với thị trường tự do. Họ không tuyên bố theo chủ nghĩa Marx. Thông điệp kinh tế của họ là một bài hùng biện đơn giản, được gia giảm bằng các từ ngữ như “bóc lột”, “công lý” và “cải cách ruộng đất” mà không phải bằng các từ ngữ như “GDP” hoặc “năng suất”” (Alan Greenspan, Kỷ nguyên Hỗn loạn, NXB Trẻ, 2008).


Greenspan bình luận về thất bại kinh tế của người hùng châu Phi : “Robert Mugabe, tổng thống Zimbabwe từ năm 1987, hứa hẹn và đã đem lại cho những người đi theo ông ruộng đất tịch thu của người da trắng. Nhưng những người chủ đất mới không được chuẩn bị để quản lý ruộng đất. Sản xuất lương thực suy sụp, buộc phải nhập khẩu trên quy mô lớn. Thu nhập có thể đánh thuế giảm mạnh, buộc Mugabe phải in thêm tiền để tài trợ cho chính phủ. Vào lúc cuốn sách này được viết (2007), siêu lạm phát đang gây ra các tác động xã hội nghiêm trọng ở Zimbabwe” (sđd)


Châu Phi, đặc biệt là Mỹ la tinh, nơi bị chủ nghĩa thực dân thống trị và bóc lộc nặng nề, hậu quả là sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc, lòng thù hận dâng cao. Đó là mảnh đất màu mỡ của chủ nghĩa dân túy. Hugo Chavez, tổng thống Venezuela từ 1999 cũng đã theo gương Mugabe, nhưng theo Greenspan thì ông này đã gặp may, vì được giá dầu lửa tăng cao cứu thoát. Tình trạng siêu lạm phát của Brazil năm 1994, Argentina 1989, Mexico giữa thập niên 80 và Chile giữa thập niên 70 đều là hậu quả của chủ nghĩa dân túy. Tuy nhiên một số nhà dân túy ở Mỹ la tinh đã thành công, lý do là họ sớm biết cách tuân thủ quy luật của thị trường.


Lenine đã từng phê phán gay gắt chủ nghĩa dân túy. Còn ông trùm của chủ nghĩa tư bản thị trường tự do Alan Greenspan thì bảo Nó là một tiếng kêu đau đớn hơn là một nguồn trí tuệ”.


Chủ nghĩa dân túy kinh tế thường được coi là sự mở rộng của dân chủ sang lĩnh vực kinh tế, nhưng theo Greenspan thì không phải vậy. Theo ông, những người dân chủ ủng hộ hình thức chính phủ trong đó đa số cai trị, nhưng không bao giờ vi phạm các quyền cá nhân cơ bản. Ông viết : “Thuật ngữ “chủ nghĩa dân chủ kinh tế” mà nhiều nhà kinh tế sử dụng là để chỉ một nền dân chủ trong đó không có nhiều “quyền cá nhân”. Một nền dân chủ trong đó 51% dân số có thể xóa bỏ một cách hợp pháp các quyền của 49% dân số còn lại là một nền dân chủ không thực chất và sẽ dẫn tới chuyên chế” (sđd).


Giọng điệu của những người dân túy chúng ta nghe “quen quen”. Họ có mặt ở mọi nơi, không những ở châu Phi, châu Mỹ la tinh, châu Á mà còn có ngay trên chính trường nước Mỹ.